Ένα ελληνικό συστατικό με υψηλή περιεκτικότητα σε βιοδραστικές ενώσεις δείχνει ανασταλτική δράση απέναντι σε τέσσερα σημαντικά παθογόνα βακτήρια σε εργαστηριακές δοκιμές..
Η σπιρουλίνα (Arthrospira platensis) σημειώνει τα τελευταία χρόνια ραγδαία ζήτηση καθώς έχει κατηγοριοποιηθεί ως «υπερτροφή» λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς της σε πρωτεΐνες (55-70%), μαζί με υδατάνθρακες, απαραίτητα λιπαρά οξέα, βιταμίνες, μέταλλα και χρωστικές ουσίες, όπως καροτενοειδή, χλωροφύλλη Α και φυκοκυανίνη. Πολυάριθμες μελέτες έχουν καταδείξει πολλαπλές ευεργετικές δράσεις, όπως αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, υπολιπιδαιμικές, αντιδιαβητικές, καρδιοπροστατευτικές, ακόμη και αντιμικροβιακές επιδράσεις. Η σπιρουλίνα δεν είναι φυτό ούτε λαχανικό, αλλά ένας φωτοσυνθετικός μικροοργανισμός που ανήκει στα κυανοβακτήρια. Πρόκειται για μικροάλγη που αναπτύσσεται σε αλκαλικές λίμνες ή σε ελεγχόμενες δεξαμενές καλλιέργειας και παράγει μεγάλη ποσότητα πρωτεϊνών, χρωστικών και βιοδραστικών ουσιών.
Λόγω της ποικίλης θρεπτικής της αξίας, έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως τόσο στη βιομηχανία τροφίμων όσο και στη φαρμακευτική βιομηχανία. Στη βιομηχανία τροφίμων, η σπιρουλίνα χρησιμοποιείται ως βιολογικό συμπλήρωμα διατροφής, που προστίθεται σε διάφορα τρόφιμα, όπως αρτοσκευάσματα, ποτά, γαλακτοκομικά προϊόντα, συμπληρώματα για αθλητές και βρεφικά γάλατα. Από την άλλη πλευρά, οι φαρμακευτικές βιομηχανίες έχουν αναπτύξει δισκία, αποξηραμένες σκόνες ή κάψουλες, οι οποίες πωλούνται ως «συμπληρώματα διατροφής». Το A. platensis καλλιεργείται για πρώτη φορά και στην Ελλάδα, στην περιοχή των Θερμών (Νιγρίτα, Σερρών) για βιομηχανική παραγωγή και διανομή στην αγορά. Μελέτη ερευνητών από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Πατρών που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Life, αξιολογεί το φυσικοχημικό, φυτοχημικό και αντιβακτηριακό προφίλ δράσης της ελληνικής σπιρουλίνας.
Η μελέτη αξιολόγησε την ελληνική σπιρουλίνα, καλλιεργημένη είτε οργανικά είτε συμβατικά, σε τρεις εμπορικές μορφές: σκόνη, flakes και δισκία. Η καλλιέργεια πραγματοποιείται σε δεξαμενές με θερμομεταλλικά νερά, χωρίς χημικά πρόσθετα, ενώ η επεξεργασία περιλαμβάνει φυσική ξήρανση και τυποποίηση, πριν η παραγωγή φτάσει στη βιομηχανική διανομή. Στο πλαίσιο της έρευνας, εξετάστηκαν φυσικοχημικά χαρακτηριστικά όπως pH και χρωματικοί δείκτες, φυτοχημικές παράμετροι όπως η περιεκτικότητα σε συνολικά φαινολικά, καφεϊκό οξύ, κερκετίνη και C-φυκοκυανίνη, καθώς και αντιοξειδωτική και αντιβακτηριακή δράση. Το pH των εκχυλισμάτων κυμάνθηκε από ουδέτερο έως αλκαλικό (6,79–8,24), εύρη που συνδέονται με το αλκαλικό περιβάλλον ανάπτυξης του μικροφύκους. Τα δείγματα εμφάνισαν αξιοσημείωτη περιεκτικότητα σε C-φυκοκυανίνη, με τιμές μεταξύ 0,07 και 1,65 mg/mL, γεγονός που επιβεβαιώνει την υψηλή συγκέντρωση χρωστικών και βιοδραστικών μορίων. Η χρωματική ανάλυση έδειξε ότι τα υδατικά εκχυλίσματα εμφάνισαν πιο έντονους μπλε χρωματικούς τόνους, ενώ τα εκχυλίσματα με αιθανόλη στα δισκία εμφάνισαν αυξημένο κόκκινο τόνο, κάτι που συνδέεται με την καλύτερη εκχύλιση φυκοερυθρίνης από το συγκεκριμένο διαλύτη.
Στο φυτοχημικό προφίλ, το νερό αποδείχθηκε ο αποτελεσματικότερος διαλύτης για την ανάκτηση συνολικών φαινολικών (4,83–17,07 mg/g ξηρής ουσίας), με κορυφαίες τιμές στα δείγματα σε μορφή σκόνης. Η περιεκτικότητα σε καφεϊκό οξύ και κερκετίνη κυμάνθηκε σε επίπεδα συμβατά με διεθνή δεδομένα, υποδεικνύοντας ότι οι διαφορετικές πρακτικές καλλιέργειας και επεξεργασίας μπορούν να επηρεάσουν το φυτοχημικό αποτύπωμα της σπιρουλίνας. Αντίθετα, η αιθανόλη σταφυλικής προέλευσης ήταν ο πιο αποτελεσματικός διαλύτης για την εκχύλιση αντιοξειδωτικών, με δράση έναντι της ελεύθερης ρίζας DPPH που έφτασε το 48,28%. Τα flakes εμφάνισαν τη μεγαλύτερη αντιοξειδωτική δράση όταν εκχυλίστηκαν με αιθανόλη, ενώ παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ όλων των μορφών.
Η αντιβακτηριακή ανάλυση έδειξε ότι η σπιρουλίνα, ιδιαίτερα σε μορφή σκόνης και δισκίων, εμφάνισε διάφορους βαθμούς αναστολής έναντι τεσσάρων παθογόνων μικροοργανισμών τροφιμογενών λοιμώξεων, δύο Gram-θετικών (Staphylococcus aureus, Listeria monocytogenes) και δύο Gram-αρνητικών (Salmonella Typhimurium, Escherichia coli O157:H7). Οι ζώνες αναστολής κυμάνθηκαν από μηδενική δράση έως 4,22 mm, με πιο έντονη δράση συνήθως έναντι των Gram-θετικών βακτηρίων. Οι διαφορές μεταξύ των μορφών σπιρουλίνας και των δύο διαλυτών ήταν στατιστικά σημαντικές, υποδεικνύοντας ότι τόσο οι συνθήκες καλλιέργειας όσο και η τεχνολογία επεξεργασίας επηρεάζουν το αντιμικροβιακό προφίλ του προϊόντος.
Η έρευνα τεκμηρίωσε επίσης ότι η χρήση νερού ως διαλύτη ανέδειξε υψηλότερη ανάκτηση υδατοδιαλυτών μορίων όπως η φυκοκυανίνη, ενώ η περιεκτικότητα σε χρωστικές ουσίες επηρεάστηκε από την επεξεργασία μετά τη συγκομιδή, με τη θερμική ξήρανση να μειώνει τις τιμές ορισμένων χρωστικών στη σκόνη και στα flakes. Επιπλέον, οι τιμές pH των εκχυλισμάτων συνδέθηκαν με τη φυσιολογία του μικροφύκους, το οποίο ευδοκιμεί σε αλκαλικά περιβάλλοντα με αυξημένα ανθρακικά και διττανθρακικά ιόντα.
Στο σύνολο, οι ερευνητές κατέγραψαν ότι η μορφή του προϊόντος (σκόνη, flakes, δισκία) και η επιλογή διαλύτη ήταν καθοριστικοί παράγοντες που επηρέασαν όλες τις μετρούμενες παραμέτρους. Ταυτόχρονα, η σπιρουλίνα ελληνικής καλλιέργειας αναδείχθηκε πλούσια σε βιοδραστικές ενώσεις, με ουσιαστική αντιοξειδωτική και αντιμικροβιακή δράση, προσφέροντας νέα και πρωτογενή δεδομένα για ένα προϊόν που μέχρι πρόσφατα δεν είχε μελετηθεί σε επίπεδο φυσικοχημικών και φυτοχημικών χαρακτηριστικών. Οι συγγραφείς τονίζουν πως η έρευνα αποτελεί την πρώτη συστηματική ανάλυση σπιρουλίνας καλλιεργημένης στην Ελλάδα και μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο οδηγό για επαγγελματίες ή αγρότες για την ανάπτυξη της καλλιέργειας σπιρουλίνας σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και, ιδιαίτερα, για την επέκταση της βιολογικής καλλιέργειας σπιρουλίνας, η οποία έδειξε σημαντική αντιοξειδωτική δράση και συνολική φαινολική περιεκτικότητα, ώστε το προϊόν να είναι πιο ελκυστικό στην παγκόσμια αγορά. Επιπλέον, τα δεδομένα που προέρχονται από αυτήν την έρευνα μπορούν να θέσουν μια πρακτική βάση για την παρασκευή σκευασμάτων σπιρουλίνας σε τρόφιμα ή φαρμακευτικά προϊόντα, με έμφαση στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων με βιοδραστικά εκχυλίσματα σπιρουλίνας.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2075-1729/15/11/1761
Αναφορά: Χριστοδουλοπούλου Μαρία-Αθανασία, Δημήτριος Γ. Λαζαρίδης, Μαρία Σιμώνη, Ειρήνη Ιντζιρτζή, Βασίλειος Κ. Καραμπάγιας, Νικόλαος Δ. Ανδρίτσος, Βασίλειος Τριανταφυλλίδης και Ιωάννης Κ. Καραμπάγιας. 2025. “Μελέτη των Φυσικοχημικών και Φυτοχημικών Παραμέτρων μαζί με τις Αντιβακτηριακές Ιδιότητες της Συμβατικά και Βιολογικά Καλλιεργούμενης Σπιρουλίνας (Arthrospira platensis ) στην Ελλάδα”
Life 15, αρ. 11: 1761. https://doi.org/10.3390/life15111761
CIBUM
